Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:19:34.950445+00:00

Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ: Руфь

Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ: Руфь

1. Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ

1. Карталар (Руфь, Эсфирь)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ

Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ

1. Күндү ааҕааччылар

2. Аан тыл

1. Руфь

Биибилийэ тылбааһын Института

Москуба, 2021

Дьокуускай уонна Ленскэй
архиепискоба

РОМАН
алгыһынан

Бу тылбаас былыргы дьэбириэйдии тиэкиһин кытта кичэллээхтик тэҥнээн көрүлүннэ

Тылбаасчыттар Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон (Руфь кинигэтэ)

Р.С. Сибирякова-Аайа (Эсфирь кинигэтэ)

Богословскай эрэдээктэр С.А. Леонтьева

Консультант А.Б. Сомов

Филологическай эрэдээктэрдэр Н.Н. Ефремов, Р.С. Сибирякова

Худуоһунньук М.П. Адамова

Кинигэ тиэкиһин электроннай уонна аудио версияларын Биибилийэ тылбааһын Институтун сайтыттан ылыахха сөп:

http:
ibt.org.ru/ru/media?id=YKT

ISBN 978-5-93943-289-4

© Институт перевода Библии, 2021

Күндү ааҕааччылар

Күндү ааҕааччылар!

Биибилийэ Эргэ Кэс Тылын өссө икки кэрэ-бэлиэ кинигэтэ сахалыы аан маҥнай тылбаастанан бииргэ тахсыбытынан эһигини ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Үс тыһыынча кэриҥэ сыл анараа өттүгэр олорон ааспыт хоһуун бэйэлээх Руфь уонна Эсфирь сырдык мөссүөннэрэ, үтүөкэн быһыылара-майгылара мантан ыла саха норуотугар эмиэ бастыҥ холобур буолуохтара. Амарах санаалаах Руфь, элбэх таҥаралаах Моав дойдутун олохтооҕо, Израильга ийэ хотунун батыһан кэлэн дьиҥнээх Таҥараны итэҕэйэр. Кини аата-суола Айыы Тойон Иисус Христос төрүччүтүгэр киирбит. Оттон Персия ыраахтааҕытыгар эргэ тахсыбыт тулаайах дьэбириэй кыыһа Эсфирь, өлөрүн да кэрэйбэккэ, төрөөбүт норуотун букатыннаахтык имири эстэр дьылҕаттан быыһыыр. Биһиги билиҥҥи уустук кэммитигэр Руфьтаах Эсфирь мөссүөннэрэ өссө ордук чаҕылыйа сырдаан, бүтүн аан дойду дьахталларын эрдэригэр, дьиэ кэргэттэригэр бэриниилээх буоларга, кинилэри дириҥник таптыырга, бар дьоҥҥо ис сүрэхтэн туһалыырга ыҥыраллар.

Көнө-көрсүө майгылаах Руфь уобараһын биһирээн, ону төрөөбүт норуотугар арыйаары, кини туһунан кинигэни 2004 с. саха норуодунай суруйааччыта Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон тылбаастаабыта. Онон Руфь туһунан кэпсээн сахалыы тылбааһын Дмитрий Кононович норуотугар хаалларбыт тиһэх алгыһа диэн этиэххэ сөп.

Бу ытык кинигэ күн сирин көрөрүн туһугар бары күүстэрин ууран туран үлэлээбит тылбаасчыттарга, эрэдээктэрдэргэ, Биибилийэ тылбааһын Москубатааҕы Институтугар барҕа махтал буоллун!

Эһиэхэ бука барыгытыгар Таҥара алгыһа тосхойуохтун.

Дьокуускай уонна Ленскэй архиепискоба Роман

Аан тыл

ААН ТЫЛ

Күндү ааҕааччы!

Эн Эргэ Кэс Тылга киирсэр «Руфь кинигэтин» уонна «Эсфирь кинигэтин» тутан олороҕун. Эргэ Кэс Тыл Саҥа Кэс Тылы кытта бииргэ Биибилийэ диэн ааттанар. Улуу Биибилийэ үйэлэр тухары аан дойду дьонун саамай ааҕар кинигэтэ буолар. Эргэ Кэс Тылга сир-халлаан, киһи аймах айыллыыта, Таҥара ураты соругу сүктэрбит дьэбириэй норуотун уонна кинилэрдиин алтыспыт атын норуоттар олохторо-дьаһахтара, духуобунай суоллара-иистэрэ кэпсэнэр.

Биибилийэ бу икки дьоҕус гынан баран уһулуччулаах кинигэтигэр дьахталлар сүрүн оруоллаахтар. Моав омук сириттэн төрүттээх Руфь Израилы судьуйалар салайалларын саҕана, дойду биир саамай уустук, кыһалҕалаах кэрдиис кэмигэр, олорон ааспыт. Израиллыын ыаллаһа сытар Моав дьоно Израиль кыр өстөөхтөрө этилэр, онон кинилэр удьуордара Израиль норуотугар киирсэр бырааптара суоҕа. Ол үрдүнэн Руфь Израиль киһитигэр эргэ тахсар уонна, эрэ өлбүтүн кэннэ, кини тулаайахсыйбыт ийэтин көрөр-истэр. Руфь ийэ хотунун чороҥ соҕотохтуу хаалларан кэбиспэт, өссө хаалларыахтааҕар кини дойдутугар кэлсэн, Израиль дьоно итэҕэйэр Таҥаратын ис сүрэҕиттэн ылынар.

Кинигэ сүрүн тиэмэтэ – дьадаҥы урууну-аймаҕы толуйан ылыы. Таҥара муударай дьайыытынан, Вооз диэн биллэр-көстөр, дьон-сэргэ ытыктыыр киһитэ, Ноеминь уонна Руфь аймахтара, кинилэр тустарыгар кыһаллар-мүһэллэр. Кини урууларын сирин-уотун атыылаһан баран, Ноеминь огдообо кийиитин ойох ылар, быстыбыт уустарын удьуорун салгыыр. Онон Моав кыыһа Руфь, Воозка эргэ тахсан, Израиль биир бастыҥ ыалын дьоллоох ийэтэ буолар. Кинигэ бүтэһик баһыгар баар төрүччүттэн көстөрүнэн, Руфь – Израиль улуу ыраахтааҕытын Давид хос эбэтэ. Ол аата кини – Иисус Христос төрүт өбүгэлэриттэн биирдэстэрэ ( Мф 1:5 көр). Онон Таҥараны ис сүрэҕиттэн итэҕэйэр, Айыы Тойон ытык тылын толорор киһи туох омуктан төрүттээҕэ оруола суох. (Манна даҕатан эттэххэ, Руфь кинигэтигэр Таҥара «Яхве», ол аата «Кини баар» эбэтэр «Кини олоҕу биэрэр» диэн суолталаах ытык аата улахан буукубаларынан «АЙЫЫ ТОЙОН» диэн бэриллэр. Онтон атын суолтатыгар «Айыы Тойон» диэн көрүҥэ туттуллар.)

Эсфирь кинигэтигэр Персия-Мидия импиэрийэтигэр олорбут дьэбириэй норуота имири эстэр дьылҕаттан хайдах быыһаммытын туһунан кэпсэнэр. Ол саҕана, биһиги эрабыт иннинээҕи V-с ү., Персия-Мидия импиэрийэтэ Индияттан Эфиопияҕа диэри тайаан сытар сири барытын бас билэрэ. Персия дьоно Вавилон импиэрийэтин сэриилээн ылан баран (б.э.и. 539 с.), билиэн ылбыт дьэбириэйдэрэ төрөөбүт сирдэригэр-уоттарыгар төннөллөрүн көҥүллээбиттэр. Ол эрээри билиэн кэлбит үгүс дьон төннүбэккэ, туора дойдуга олоро хаалбыттар. Кинилэртэн сорохторо импэрээтэр дыбарыаһыгар улахан сабыдыаллаах дьон буолбуттар.

Дьэбириэйдэр итэҕэллэрэ да, үйэлээх үгэстэрэ да атын омуктар үгэстэриттэн чыҥха атына. Омос көрдөххө, ити кэмҥэ өлөрөргө ууруллубут дьэбириэй норуота хайдах да быыһанар кыаҕа суоҕа: кинилэри олоччу имири эһэн кэбиһэр ыйааҕы саарыстыба иккис тутаах киһитэ, саамай үрдүк сололоох Аман таһаарбыт. Ол гынан баран булугас өйдөөх хорсун сарыысса Эсфирь хаан-уруу норуотун итинник аан алдьархайтан быыһаан ылар. Кини уодаһыннаах өстөөххө аһаҕастык утарыласпакка, маҥнай эрин Артаксеркс ыраахтааҕыны мындырдык бэйэтигэр тардар. Ити быһаарыылаах кэмҥэ Эсфирьгэ кинини оҕотун курдук ииппит муударай өйдөөх убайа Мардохей көмөлөһөр.

Дьиктитэ баар, бу былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут кинигэҕэ Таҥара биирдэ да ахтыллыбат. Онон ааҕааччы Персия ыраахтааҕытын дыбарыаһын олоҕуттан суруллубут умсугутуулаах сэһэни ааҕа олорор курдук сананыан сөп. Ол гынан баран манна кэпсэнэр быһыы-майгы дьаалатынан биитэр киһи баҕатынан салаллан үтүө түмүктэнэр буолбатах. Биһиги Таҥараны ахтыбатахпыт да иһин, Кини киһи аймах олоҕор биллибэтинэн дириҥник дьайа, сабыдыаллыы турар.

Дьэбириэй дьоно-сэргэтэ Эсфирьдээх Мардохей ситиспит хаһан да умнуллубат кэрэ-бэлиэ кыайыыларын күн бүгүҥҥэ диэри бэлиэтиир, Пурим бырааһынньыгын хас сыл аайы үөрүүлээхтик ылар. Бу дьоро кэмҥэ бука бары бииргэ түмсэн Эсфирь кинигэтин ааҕаллар, Таҥараны айхаллыыллар.

Ааҕааччы Эргэ Кэс Тыл бу кыракый кинигэлэрин кытта билсэн баран, салгыы Биибилийэни бүтүннүүтүн ааҕарга дьулуһуо диэн биһиги эрэнэ саныыбыт.

Биибилийэ тылбааһын Москубатааҕы Института тылбаас бөлөҕөр уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо барыларыгар истиҥ махталын этэр.

Кинигэ электроннай барыйаанын Биибилийэ тылбааһын Институтун саайтыттан булуохха сөп (ibt.org.ru).

Биибилийэ тылбааһын Москубатааҕы Института

Руфь

Руфь

1. Иһинээҕитэ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Иһинээҕитэ

Руфь кинигэтэ

Иһинээҕитэ

1. Елимелех дьиэ кэргэнэ Моавка көһөр (1:1-5)

2. Ноеминь уонна кини икки омук кийииттэрэ (1:6-22)

3. Руфьтаах Вооз (2:1-23)
4. Куумунаҕа көрсүһүү (3:1-18)
5. Руфь Воозка эргэ тахсар (4:1-12)
6. Давид ыраахтааҕы төрүччүтэ (4:13-22)

1

Елимелех дьиэ кэргэнэ Моавка көһөр

1^1Өрдөөҥҥүтэ, Израилы судьуйалар салайалларын саҕана, дойдуга улахан сут туран, биир киһи ойоҕун уонна икки уолун кытта Иудея Вифлеем куоратыттан Моав сиригэр көһөн барбыта. 2Ол киһи аата Елимелех, ойоҕун аата Ноеминь, оттон уолаттарын ааттара Махлон, Хилеон диэннэрэ. Кинилэр Иудея Вифлеем куоратыгар баар Ефрафа аҕатын ууһуттан төрүттээхтэрэ.

Дьэ, онон Елимелех дьиэ кэргэнэ Моав сиригэр тиийэн олохсуйбута. 3Онно олордохторуна Елимелех өлөн, Ноеминь икки уолун кытта аҥаардас хаалбыта. 4Уолаттар Моав кыргыттарын ойох ылбыттара. Биир кийиит аата Орфа, оттон иккис Руфь диэн этэ. Ол сиргэ уонча сыл олорбуттарын кэннэ, 5аны Махлоннаах Хилеон өлбүттэрэ. Ити курдук Ноеминь уолаттарыттан да, эриттэн да ытыс соттубута.

Ноеминь уонна кини икки омук кийииттэрэ

6АЙЫЫ ТОЙОН норуотугар көмөлөһөн бурдук биэрбит сураҕын истэн, Ноеминь икки кийиитин кытта дойдутугар төннөр буолбута. 7Ноеминь айаҥҥа туруммута, кийииттэрэ эмиэ барсыбыттара. Иудеялыыр суолунан иһэн, 8Ноеминь кинилэргэ эппитэ: «Кэбис, эһиги дьиэҕитигэр, хаан-уруу дьоҥҥутугар төннүҥ. Өлбүт эргитигэр уонна миэхэ урут хайдах амарахтык сыһыаннаспыккытый да, АЙЫЫ ТОЙОН эһиэхэ эмиэ ол курдук сыһыаннастын. 9АЙЫЫ ТОЙОН эһиэхэ, саҥа эрдэнэн, дьиэлээх-уоттаах, дьоллоох-соргулаах буоларгытыгар көмөлөстүн». Итиэннэ быраһаайдаһан, иккиэннэрин уураан ылбыта.

Кийииттэрэ марылаччы ытаһа-ытаһа: 10«Суох, биһиги эйигинниин эн дьоҥҥор барсабыт!» – дэспиттэрэ.

11«Кыргыттарыам, төннүҥ, – диэбитэ Ноеминь. – Миигин кытта тоҕо барсаҕытый? Ол мин аны кэлэн эһигини ойох ылар уолаттары төрөтүөм үһү дуо?[*]
12Төннүҥ, кыргыттарыам, мин кырыйдым, аны эргэ тахсар кыаҕым суох. Арай миэхэ эрэл кыыма өссө да баар диэн, бу киэһэ эргэ тахсан уолаттары төрөтөр буолуум. 13Ама эһиги ол уолаттар улааталларын кэтэһиэххит этэ дуо? Эбэтэр тиэтэйбэккэ, кинилэри кэтэһэн эргэ тахсыбакка хаалыа этигит дуу? Кэбис, кыргыттарыам, АЙЫЫ ТОЙОН уордайан миигин утары турда, онон мин эһигини олус аһынабын».

14Кийииттэрэ итини истэн, эмиэ ытаспытынан барбыттара. Онтон Орфа ийэ хотунун кытта бырастыылаһан, кинини уураан ылбыта, Руфь буоллаҕына дьонугар төттөрү барартан кыккыраччы аккаастанан кэбиспитэ.

15Ноеминь кийиитигэр: «Көр, бэргэниҥ дьонугар-сэргэтигэр, таҥараларыгар төннөр буолла, эн эмиэ кинини кытта барыс», – диэбитэ.

16Руфь ийэ хотунугар эппитэ: «Миигин эйигин быраҕан барарга, дойдубар төннөргө күһэйимэ. Эн ханна бараҕын да, мин эмиэ онно барыам. Эн ханна хаалаҕын да, мин эмиэ онно хаалыам. Онон эн норуотуҥ мин норуотум буолуо, эн Таҥараҥ мин Таҥарам буолуо. 17Эн ханна өлөҕүн да, мин эмиэ онно өлүөм, аттыгар көмүллүөм. АЙЫЫ ТОЙОН миигин хайдах да дьарыйдын, биһигини өлөр өлүү эрэ араарыаҕа». 18Руфь барсарга бигэтик санаммытын көрөн, Ноеминь салгыы ааттыы сатаабатаҕа.

19Онон иккиэн бииргэ айаннаан Вифлеемҥэ тиийэн кэлбиттэрэ. Кинилэр кэлиилэрэ куоракка улахан аймалҕаны таһаарбыта. Дьахталлар: «Айыбыын, ама ити Ноеминь буолуо дуо?» – дэһэллэрэ.

20Ноеминь дьахталларга этэрэ: «Сүдү Күүстээх[*] миэхэ ыар аһыыны амсатта. Аны эһиги миигин Ноеминь диэмэҥ, Мара[*] диэҥ. 21Урут мантан барарбар миэхэ туох барыта баара, оттон билигин АЙЫЫ ТОЙОН миигин кураанах төнүннэрдэ. АЙЫЫ ТОЙОН эрэйи эҥээрбинэн тэллэрдэ, Сүдү Күүстээх ыар кыһалҕаны миэхэ биллэрдэ. Хайаан аны миигин Ноеминь диэн ааттыаххытый?»

22Ити курдук Ноеминь Моав сириттэн дойдутугар Моав кыыһа кийиитинээн Руфьтуун бииргэ кэлбиттэрэ. Кинилэр Вифлеемҥэ кэлэллэригэр нэчимиэн быһыыта саҥа саҕаланан эрэрэ.

2

Руфьтаах Вооз

2^1Ноеминь эрин аймаҕа, дьоҥҥо-сэргэҕэ олус ытыктанар, эмиэ Елимелех аҕатын ууһуттан төрүттээх Вооз диэн киһи баара.

2Биирдэ Моав кыыһа Руфь ийэ хотунуттан: «Мин бааһынаҕа баран, көҥүллүүр буоллахтарына, тохтубут куолаһы итигэстиэхпин сөп дуо?» – диэн ыйыппыта.

«Чэ бара сырыт, тоойуом», – диэбитэ Ноеминь. 3Руфь бурдук быһааччылары батыһа сылдьан, кинилэр түһэрбит куоластарын хомуйбута. Бааһына Елимелех аҕатын ууһуттан төрүттээх Вооз киэнэ буолан биэрбитэ. 4Өссө ити күн Вифлеемтэн Вооз бэйэтинэн тиийэн кэлбитэ.

«АЙЫЫ ТОЙОН эһигинниин бииргэ буоллун!» – диэбитэ кини бурдук быһааччыларыгар.

«АЙЫЫ ТОЙОН эйигин алҕаатын!» – дэспиттэрэ анарааҥҥы дьон+.

5Вооз бурдук быһааччылары салайар үлэһититтэн: «Ити хайаларын эдэр кыыһа сылдьарый?» – диэн ыйыппыта.

6«Моав сириттэн Ноемины кытта кэлсибит кыыс, – диэбитэ үлэһиттэр тойонноро. – 7Быһааччылар хаалларбыт куоластарын итигэстиэхпин сөп дуо диэн көрдөспүтэ. Хара сарсыардаттан баччааҥҥа диэри олох сынньаммакка сылдьар».

8Вооз Руфька эппитэ: «Тоойуом, иһит. Эн атын бааһынаҕа хомуйа барыма, мантан халбарыйыма. Мин чаҕар кыргыттарбын кытта бииргэ сырыт. 9Быһааччылар ханна үлэлииллэрин көрө сылдьан кыргыттары батыһан ис. Мин дьоммор эттим, эйигин атаҕастыахтара суоҕа. Утаттаххына, ол чаҕардарым толору уу куппут купсууннарыттан иһээр».

10Маны истээт Руфь сөһүргэстии түспүтэ уонна сиргэ диэри сүгүрүйэн баран: «Эн тоҕо мин туспар кыһаллаҕын, маннык үтүөтүк сыһыаннаһаҕын? Мин туора омукпун эбээт», – диэбитэ.

11Вооз киниэхэ эппитэ: «Эриҥ өлбүтүн кэннэ ийэ хотуҥҥар хайдах амарахтык сыһыаннаспыккын миэхэ кэпсээбиттэрэ. Аҕалаах ийэҕин, төрөөбүт дойдугун хаалларан, урут төрүт билбэт дьоҥҥор кэлсибиккин. 12Ити үтүөҕүн эйиэхэ АЙЫЫ ТОЙОН төлүөхтүн, Израиль Таҥарата, АЙЫЫ ТОЙОН, эйиэхэ, Кини кынатын анныгар дурда-хахха көрдөһөн кэлбитиҥ иһин, толору манньа биэриэхтин»+.

13«Тойонуом, эн үтүө сыһыаҥҥын сүтэрбэтэрбин! – диэбитэ Руфь. – Олус да санаабын көтөхтүҥ, кулуккун, миигин, уоскуттуҥ! Мин, дьиҥэр, эн биир да чаҕар дьахтаргар тэҥнэспэппин».

14Күнүскү омурҕан саҕаламмыта. Вооз: «Руфь, манна кэлэн аһаа, бу уксууска килиэпкин умньаа», – диэбитэ. Руфь бурдук быһааччылар аттыларыгар олорбута. Вооз киниэхэ ыһаарыламмыт туораах бурдук биэрбитэ. Руфь тото-хана аһаабыта, биэрбит астарыттан өссө ордоруммута. 15Онтон эмиэ куолас хомуйа барбыта. Кини барбытын кэннэ, Вооз үлэһиттэригэр эппитэ: «Түүтэхтэр быыстарыттан да итигэстээтэҕинэ, туох да диэмээриҥ. 16Бурдук быһаргытыгар соруйан куоласкытын түһэрэ сылдьыҥ. Ыллын, эһиги кинини саҥарымаҥ».

17Руфь бааһынаҕа тохтубут куолаһы киэһээҥҥэ диэри хомуйан баран, онтун кэлиигэ сынньыбыта – эфа[*] кэриҥэ нэчимиэн буолбута. 18Руфь куоракка төннүбүтэ. Төһөнү хомуйбутун ийэ хотунугар көрдөрбүтэ уонна күнүскү омурҕаныттан ордоруммут аһын биэрбитэ.

19«Хайа бүгүн ханна итигэстээтиҥ? Ханна үлэлээтиҥ? – диэн ыйыппыта ийэ хотуна. – Эйиэхэ үтүөнү оҥорбут киһиэхэ алгыс буоллун!»

Руфь хайаларын сиригэр сылдьыбытын кэпсээн баран: «Ол бааһыналаах киһим Вооз диэн», – диэбитэ.

20«АЙЫЫ ТОЙОН кинини алгыахтын! – Ноеминь саҥа аллайбыта. – АЙЫЫ ТОЙОН тыыннаахха да, өлбүккэ да үтүө сыһыанын уларыппат эбит. Ол киһи биһиэхэ көмөлөһөр кыахтаах чугас уруубут ээ».

21Руфь эппитэ: «Өссө саамай үчүгэйэ баар, кини бурдук быһыыта бүтүөр диэри үлэһиттэрбин кытта бииргэ сырыт диир».

22Ноеминь кийиитигэр: «Тоойуом, эн кини чаҕар кыргыттарын кытта бииргэ сылдьарыҥ ордук эбит, – диэбитэ, – Атын бааһынаҕа бардаххына атаҕастаныаҥ».

23Руфь нэчимиэн уонна сэлиэһинэй быһыыта бүтүөр диэри Вооз чаҕар кыргыттарын кытта бииргэ сылдьан, бааһынаҕа хаалбыт бурдук куолаһын итигэстээбитэ. Ити кэмҥэ Руфь ийэ хотунунуун бииргэ олороро.

3

Куумунаҕа көрсүһүү

3^1Биирдэ Ноеминь кийиитигэр Руфька эппитэ: «Тоойуом, мин эйиэхэ дурда-хахха буолар үчүгэй эрэбил киһини булуохпун баҕарабын. 2Бу киэһэ куумунаҕа биһиги уруубут Вооз (эн кини чаҕар кыргыттарыныын бииргэ сылдьыбытыҥ) нэчимиэнин көтүтэр. 3Суунан-тараанан, үчүгэй таҥаскын таҥнан куумунаҕа тиий. Ол гынан баран, аһаан бүтүөр диэри, киниэхэ көстүмэ. 4Утуйа барбытын кэннэ, ханна сыппытын билэн баран чугаһаар уонна бүрүнэ сытар таҥаһын сэгэтэн, аттыгар сытаар. Салгыы тугу гыныахтааххын бэйэтэ этиэҕэ».

5Руфь ийэ хотунугар: «Сөп, эн эппиккин барытын толоруом», – диэбитэ. 6Итиэннэ куумунаҕа баран, хотуна тугу эппитин толорбута.

7Вооз дуоһуйа аһаан-сиэн, бинэгирээт арыгытын иһэн баран, өрөһөлөммүт туораах бурдук кытыытыгар сытан утуйан хаалбыта. Ити кэмҥэ Руфь тыаһа-ууһа суох тиийэн, Вооз бүрүммүт таҥаһын сэгэтэн, аттыгар сыппыта. 8Түүн үөһүн саҕана киһи эмискэ уһуктан кэлэн эргиллэн көрбүтэ – арай аттыгар дьахтар сытара.

9«Кимҥиний?» – диэн ыйыппыта Вооз.

«Кулутуҥ Руфь, – диэбитэ дьахтар. – Бука диэн, кулуккун, миигин, кынатыҥ анныгар киллэр. Эн миэхэ көмөлөһүөхтээх уруум эбиккин».

10«АЙЫЫ ТОЙОН эйигин алгыахтын, тоойуом! – диэбитэ Вооз. – Эн уруккугунааҕар өссө үчүгэйи оҥордуҥ – эдэр киһини, дьадаҥыны да, баайы да, көрдүү барбатыҥ. 11Онон, тоойуом, куттаныма, эн тугу көрдөспүккүн барытын толоруом. Эн үтүө санаалааххын куорат дьоно бары билэллэр+. 12Кырдьык, мин эһиэхэ көмөлөһүөхтээх уруугут буолабын, ол гынан баран эһиги миигиннээҕэр өссө ордук чугас атын биир уруулааххыт. 13Чэ бу түүн манна утуй. Онтон сарсын ол киһи быраабын туһанарга сөбүлэнэр буоллаҕына, туһаннын, оттон көмөлөһүөн баҕарбатаҕына, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр этэбин, эйиэхэ мин көмөлөһүөм. Утуй, сарсыарда буолуо ыраах».

14Руфь сарсыардааҥҥа диэри кинилиин атахтаһан утуйан баран, бэрт эрдэ, ким да кинилэри көрө илигинэ, тура охсубута. Вооз: «Куумунаҕа дьахтар кэлэ сылдьыбытын ким да билбэтэ ордук», – дии санаабыта.

15«Накыайкаҕын манна аҕалан тоһуй эрэ», – диэбитэ кини. Руфь накыайкатын тоһуйан биэрбитигэр Вооз алта мээрэй[*] нэчимиэни куппута. Итиэннэ ону Руфька санныгар сүктэрэн баран, бэйэтэ куоракка барбыта.

16Руфь ийэ хотунугар тиийэн кэлбитэ. Хотуна: «Хайа, тоойуом, төһө бэркэ сырыттыҥ?» – дии түспүтэ.

Вооз хайдах сыһыаннаспытын кэпсээн баран, Руфь: 17«Бу кини, ийэ хотуҥҥар кураанах төннүмэ диэн, миэхэ алта мээрэй нэчимиэни биэрэн ыытта», – диэбитэ.

18Ноеминь эппитэ: «Билигин, тоойуом, кэтэс. Ити барыта хайдах түмүктэнэрэ сотору биллиэ. Ол киһи саҕалаабытын бүтэрэ илигинэ уоскуйуо суоҕа».

4

Руфь Воозка эргэ тахсар

4^1Вооз дьон-сэргэ тоҕуоруһар сиригэр куорат олбуорун ааныгар тиийэн олорбута. Арай көрбүтэ, били кини Руфька кэпсээбит уруулара киһи ааһан эрэрэ. Вооз кинини: «Кэлэн, манна аттыбар олор», – диэн ыҥырбыта. Киһи кэлэн кини аттыгар олорбута.

2Вооз аны куорат аҕа баһылыктарыттан уон киһини ыҥыран ылан: «Кэлэн манна олоруҥ», – диэбитэ. Аҕа баһылыктар кэлэн аттыгар олорбуттара. 3Дьэ онуоха Вооз уруутугар эппитэ: «Ноеминь Моав сириттэн кэлэн баран, убайбыт Елимелех сирин атыылыыр буолбут. 4Итини мин эйиэхэ этиэхтээхпин дии саныыбын. Эн ити сири билигин, бу олорооччулар уонна куорат аҕа баһылыктара көрөн олордохторуна, киниттэн атыылаһан ылыаххын сөп. Баҕарар буоллаххына атыылас, баҕарбат буоллаххына миэхэ эт. Мин ону билиэх тустаахпын. Ити сири бастакынан атыылаһар бырааптаах эн буолаҕын, мин эн кэннигиттэн иккиспин».

«Мин атыылаһабын», – диэн хардарбыта киһи.

5Вооз киниэхэ эппитэ: «Эн ити сири Ноеминьтан атыылаһар буоллаххына, Руфь диэн ааттаах Моав кыыһын, өлбүт киһи огдооботун, ойох ылыахтааххын. Оччоҕо бокуонньук сирэ-уота дьонугар хаалар».[*]

6«Суох, мин хайдах да атыылаһар кыаҕым суох эбит, – диэбитэ уруулара киһи. – Ыллым да, бэйэм эстииһибин. Атыылаһар быраабы эн туһан, мин ылар кыаҕым суох».

7Израиль былыргы үгэһинэн, атыылаһар быраабын атын киһиэхэ биэрэр киһи, илии охсуспутун бигэргэтэн, атаҕын таҥаһын устан ылан, ол илии охсуһар киһитигэр биэрэрэ. Израиль дьоно ылсар-бэрсэр кэпсэтиилэрин итинник бигэргэтэллэрэ.

8Уруулара киһи: «Эн атыылас», – диэн баран атаҕын таҥаһын устан, Воозка биэрбитэ.

9Вооз, аттыгар олорор аҕа баһылыктарга уонна онно баар дьоҥҥо барыларыгар туһаайан, эппитэ: «Билигин эһиги туоһу буолаҕыт: мин Ноеминьтан Елимелех, Хилеон уонна Махлон бас билиилэрин барытын атыылаһан ылабын. 10Ону кытта Махлон Моавтан төрүттээх Руфь диэн огдооботун, бокуонньук удьуордара нэһилиэстибэҕэ тиксэллэрин уонна биһиги куоракка кини ууһа быстыбатын туһугар, ойох ылабын. Маныаха эһиги туоһу буолаҕыт».

11Куорат аанынааҕы болуоссакка баар дьон уонна аҕа баһылыктар: «Биһиги туоһу буолабыт! – диэн хардарбыттара. – АЙЫЫ ТОЙОН эн дьиэҕэр киллэрэр ойоххун Израиль дьиэтин-уотун тэрийсибит Рахиллаах Лияҕа холоонноох оҥордун! Ефрафа аҕатын ууһугар байан-тайан олор, Вифлеем үрдүнэн албан аатыр, суон сураҕыр!+
12АЙЫЫ ТОЙОН эйиэхэ ити эдэр дьахтартан оҕо биэрэн, эн дьиэҥ-уотуҥ Фамарь Иудаҕа төрөппүт Фареһын дьиэтигэр-уотугар холоонноох буолуохтун!»[*]+

Давид ыраахтааҕы төрүччүтэ

13Вооз Руфьтуун холбоһон, кинини дьиэтигэр киллэрбитэ. АЙЫЫ ТОЙОН оҕо биэрэн, Руфь уол оҕону төрөппүтэ+. 14Дьахталлар Ноемиҥҥа этэллэрэ: «Эйигин оҕолоох-уруулаах оҥорбут АЙЫЫ ТОЙОҤҤО айхал буоллун! Сиэниҥ Израильга албан аатырдын! 15Уолчаан күүскэр күүс эбиэ, кырдьар сааскар көрүө-истиэ. Эйигин таптыыр, сэттэ да уоллааҕар ордук көмөлөһөр кийиитиҥ кинини төрөттө эбээт!»

16Ноеминь оҕону көрөрө-истэрэ, өрүү көтөҕө сылдьара. 17Ол иһин ыаллара дьахталлар: «Дьэ Ноеминь уолламмыт!» – дэһэллэрэ. Дьахталлар оҕону Овид диэн ааттаабыттара. Бу оҕоттон кэлин Давид ыраахтааҕы аҕата Иессей төрөөбүтэ.

18•Онон Давид Фарестан саҕаланар төрүччүтэ маннык:

Фарестан Есром төрөөбүтэ,+

19Есромтан Арам, Арамтан Аминадав,

20Аминадавтан Наассон, Наассонтан Салмон,

21Салмонтан[*] Вооз, Воозтан Овид,

22Овидтан Иессей, оттон Иессейтэн Давид төрөөбүттэрэ.

* 1:11 Ол мин аны кэлэн эһигини ойох ылар уолаттары төрөтүөм үһү дуо? – Былыр Израильга ини-биилэртэн биирдэстэрэ уол оҕону хаалларбакка өлбүт буоллаҕына, кини бииргэ төрөөбүт убайа эбэтэр инитэ ол киһи огдооботун ойох ылыахтааҕа. Оччоҕо кинилэр бастакы уол оҕолоро өлбүт киһи оҕотунан ааҕыллара, онон бокуонньук аата Израильга сүппэтэ.

* 1:20 Сүдү Күүстээх – дьэбириэйдии «Шаддай». Таҥара ааттарыттан биирдэстэрэ.

* 1:20 Ноеминь... Мара – дьэбириэй тылыгар Ноеминь диэн аат «ис киирбэх», оттон Мара диэн аат «аһыы-кутуу» диэн суолталаахтар.

* 2:17 Эфа – быһа холоон 11 киилэ.

* 3:15 Алта мээрэй – 22 киилэ кэриҥэ.

* 4:5 Оччоҕо бокуонньук сирэ-уота дьонугар хаалар. – Өлбүт киһи сирин атыылаһар саамай чугас уруута кини огдооботун ойох ылыахтааҕа. Бокуонньук оҕотунан ааҕыллар бастакы уол улаатан баран, өлбүт аҕатын сирин төттөрү атыылаһан ылар бырааптанара. Оттон үбүлүөйдээх сыл үүннэҕинэ кини ити сири босхо ылыан сөбө (Лев 25:24-28 ).

* 4:12 Төрүттэнии (Бытие) кинигэтин 29, 38 түһүмэхтэрин көр.

* 4:21Салмон – «Салма» диэн аат атын көрүҥэ.

+ 2:4 Саал 128:8
+ 2:12 Саал 16:8,
+ 3:11 Аман өһө 31:10
+ 4:11 Төрүт. 29:31, Руфь 1:2
+ 4:12 Төрүт. 38:27-29,
+ 4:13 Төрүт. 29:31
• 4:18 Мф 1:3-6
+ 4:18 Төрүт. 38:29

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Карталар (Руфь, Эсфирь)

Карталар (Руфь, Эсфирь)

1. Руфь кинигэтигэр ахтыллар сирдер, муоралар ааттара

2. Персия импиэрийэтэ

Руфь кинигэтигэр ахтыллар сирдер, муоралар ааттара

Руфь кинигэтигэр ахтыллар сирдер, муоралар ааттара

Персия импиэрийэтэ

Персия импиэрийэтэ

Table of Contents

- Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ: Руфь

- Руфь кинигэтэ • Эсфирь кинигэтэ

- Күндү ааҕааччылар

- Аан тыл

- Руфь

- Иһинээҕитэ
- 1
- 2
- 3
- 4

- Карталар (Руфь, Эсфирь)

- Руфь кинигэтигэр ахтыллар сирдер, муоралар ааттара

- Персия импиэрийэтэ